NCERT Solutions for Class VI- Sanskrit Chapter-2

NCERT Solutions for Class VI- Sanskrit Chapter-2 -शब्दपरिचयः -II

 शब्दपरिचयः-II अभ्यासः

  1. (क) उच्चारणं कुरुत।
छात्रा   लता   प्रयोगशाला    लेखिका
शिक्षिका पेटिका माला सेविका
नौका छुरिका कलिका गायिका

 

(ख) चित्राणि दृष्ट्वा पदानि उच्चारयत।
  1. सूचिका
  2. पिपीलिका
  3. कुञ्चिका
  4. द्विचक्रिका
  5. उत्पीठिका
  6. मक्षिका
  7. अग्निपेटिका
  8. मापिका
  9. वीणा
2- (क) वर्णसंयोजनं कृत्वा पदं कोष्ठके लिखत-

यथा- क् + उ + र् + उ + त् + अः = कुरूतः         

उ + द् + य् + आ + न् + ए =

उत्तरम्- उ + द् + य् + आ + न् + ए = उद्याने             

स् + थ् + आ + ल् + इ + क् + आ =

उत्तरम्- स् + थ् + आ + ल् + इ + क् + आ = स्थालिका          

घ् + अ + ट् + इ + क् + आ =   

उत्तरम्- घ् + अ + ट् + इ + क् + आ = घटिका               

स् + त् + र् + ई + ल् + इ + ङ् + ग् + अः =

उत्तरम्- स् + त् + र् + ई + ल् + इ + ङ् + ग् + अः =स्त्रीलिङ्गः   

 म् + आ + प् + इ + क् + आ =  

उत्तरम्- म् + आ + प् + इ + क् + आ = मापिका             

(ख) पदानां वर्णविच्छेदं प्रदर्शयत-

यथा- कोकिले = क्+ओ+क्+इ+ल+ए

चटके=…………………………..

उत्तरम्- च्+अ+ट्+अ+क्+ए

धाविकाः=…………………………..

उत्तरम्- ध्+आ+व्+इ+क्+आः

कुञ्चिका =…………………………..

उत्तरम्- क्+उ+ञ्+च्+इ+क्+आ

खट्वा =…………………………..

उत्तरम्- ख्+अ+ट्+व्+आ

छुरिका=…………………………..

उत्तरम्- छ्+उ+र+इ+क्+आ

3- चित्रं दृष्ट्वा संस्कृतपदं लिखत-

1 उत्पीठिका

2 पेटिका

3 नौका

4 चटका

5 महिला

6 मापिका

4- वचनानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत-
एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम्
लता लते लताः
गीता ……………. …………….
……………. पेटिके …………….
……………. ……………. खट्वाः
सा ……………. …………….
……………. रोटिके …………….

 उत्तरम्-

एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम्
लता लते लताः
गीता गीते गीताः
पेटिका  पेटिके पेटिकाः
खट्वा खट्वे खट्वाः
सा ते ताः
रोटिका रोटिके रोटिकाः
5- कोष्ठकात् उचितं शब्दं चित्वा वाक्यं पूरयत-

यथा-   बालिका पठति। (बालिका/बालिकाः)

(क)…………….. चरतः। (अजाः/अजे)

उत्तरम्- अजे चरतः।

(ख)…………….. सन्ति। (द्विचक्रिके/द्विचक्रिकाः)

उत्तरम्- द्विचक्रिकाःसन्ति।

(ग) …….. चलति। (नौके/नौका)

उत्तरम्- नौका चलति।

(घ)…………….. अस्ति। (सूचिके/सूचिका)

उत्तरम्- सूचिका अस्ति।

(ङ) …………….. उत्पतन्ति। (मक्षिकाः/मक्षिके)

उत्तरम्- मक्षिकाः  उत्पतन्ति।

6- सा, ते, ताः इत्येतेभ्यः उचितं सर्वनामपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत-

यथा- लता अस्ति। – सा अस्ति।

(क) महिलाः धावन्ति। -…….ताः…… धावन्ति।

(ख) सुधा वदति। – ..सा……. वदति।

(ग) जवनिके दोलतः। – ……ते……. दोलतः।

(घ) पिपीलिकाः चलन्ति। – ………ताः…. चलन्ति।

(ङ) चटके कूजतः। – .ते………… कूजतः।

7- मञ्जूषातः कर्तृपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत-
लेखिका बालकः सिंहाः   त्रिचक्रिका पुष्पमालाः

 

(क) …………. सन्ति।

उत्तरम्- पुष्पमालाः सन्ति।

(ख) …………. पश्यति।

उत्तरम्- बालकः पश्यति।

(ग) …………. लिखति।

उत्तरम्- लेखिका लिखति।

(घ) …………. गर्जन्ति।

उत्तरम्- सिंहाः गर्जन्ति।

(ङ) …………. चलति।

उत्तरम्- त्रिचक्रिका चलति।

 

8- मञ्जूषातः कर्तृपदानुसारं क्रियापदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत-
गायतः नृत्यति   लिखन्ति    पश्यन्ति विहरतः

 

(क) सौम्या ………………..।

उत्तरम्- सौम्या नृत्यति।

(ख) चटके ……………..।

उत्तरम्- चटके विहरतः।

(ग) बालिके ………….।

उत्तरम्- बालिके गायतः।

(घ) छात्राः ……………..।

उत्तरम्- छात्राः लिखन्ति।

(ङ) जनाः ………………।

उत्तरम्- जनाः पश्यन्ति।

 

अव्ययपदानि 

अपठित-अवबोधः 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *